Tiendkaart van Maarn 1751

Inhoud


Inleiding

Deze kaart heeft gediend als basis voor de vaststelling van de te heffen tienden door het Domkapittel te Utrecht over de tiendblokken van Manderen. De kaart bevindt zich in het archief van Domkapittel dat onder nummer 722 is te vinden in het Utrechts Archief. De omschrijving in de inventaris luidt:

Het gaat om prachtig ingekleurde kaarten van royaal formaat die een nauwkeurig beeld geven van het grondgebied van Maarn van ruim twee en een halve eeuw geleden. Let bijvoorbeeld op de lanen, wallen, achthoekige schaapskooien en hooibergen!


Beschrijving van de overzichtskaart 916-1

De overzichtskaart laat de ontgonnen delen van het grondgebied van Maarn zien. Kaartenmaker de Leeuw onderscheidde hierbij een zestal gebieden die hieronder kort worden beschreven. De niet ontgonnen woeste grond is als zevende opgenomen in de lijst. Bij de namen van de wegen op de kaart zijn hier en daar ter herkenning moderne straatnamen toegevoegd, vaak gaat het hierbij om gedeelten van de huidige tracÚ's.

  1. MARENSCHE LANDEN GENAAMD DE MEENDT (Groen)
    Dit is van oorsprong laag en drassig gebied, links grenzend aan 'De Grift anders genaemt de Weetersloot' (Woudenbergse Grift). Langs dit water ligt de 'Slabbendelsen Dijk' (Slappendel). Bovenaan wordt het gebied begrensd door de 'Maarensche Dijk' (Ringelpoel) waarbij opvalt dat een een gerend perceel met de naam 'Landen onder Woudenberg' er kennelijk niet bijhoort. Onderaan wordt het gebied begrensd door 'Woudenbergsche Landen' en links door een 'Uijtwatering de Heijgraeff genaemt' (Heigraaf). Midden door het gebied loopt de 'Maarensche Meent- of Koeijsteegh' (Meentsteeg). De meent is rond of enige tijd vˇˇr 1646 verdeeld, daarvˇˇr was het gemeenschappelijke weidegrond.

  2. LANDEN GENAAMT DE HAAR (Rood)
    Dit is een langwerpige zandrug waarop waarschijnlijk al vˇˇr 1100 enkele kampontginningen te vinden waren waaronder de Haar en Eikelenburg. De zandrug verloopt op de kaart van boven naar beneden en wordt links begrensd door de Meent en 'Woudenbergsche Landen'. Opvallend zijn de twee percelen met gekenmerkt door speciale tekens, linksonder grenzend aan het gebied die tiendplichtig zouden zijn aan 'den Huijse van Nijenroode'. De Haar wordt hier begrensd door de 'Haarsteegh' (Dwarsweg). Boven wordt dit gebied begrens door de 'Oude Vervalle Kooij' in 'HET VEEN'. Rechts vinden we de 'Birckse Steegh' (Dwarsweg) als begrenzing. Van bovenaf loopt een weg midden door het gebied die de 'Maarensche Meent- of Koeijsteegh' (Meentsteeg) kruist en uitkomt op de toegangsweg naar de hosteden de Haar en Eikelenburg.
    Dit gebied wordt samen met de Meent genoemd 'Het eerste Gedeelte van het derde Blok van Manderen genaamt de Haar', zie deelkaart 916-3.

  3. HET VEEN (Rose)
    Het Veen was tot 1646 een laag en moerassig gebied in gemeenschappelijk gebruik en werd in datzelfde jaar verdeeld en uitgegeven voor ontginning. Links wordt het Veen begrensd door de Haar, bovenaan vanaf de 'Oude Vervalle Kooij' door de 'Kooijwal' waarboven het grondgebied van Maarsbergen. Rechtsboven zien we dat men het over de grens tussen Maarn en Maarsbergen kennelijk niet eens is. Rechts wordt het Veen begrensd door zandduinen en heide en onderaan door de 'Koeij-dijk of Steegh' (Schapendrift-Bakkersweg).

  4. De Birck (Geel)
    Was evenals het Veen een laag gebied met heide en berkenopslag dat tot 1646 gemeenschappelijk werd gebruikt. Dit gebied is tegelijk met het Veen verdeeld en uitgegeven voor ontginning. De Birck wordt links begrensd door de 'Birckse Steegh'(Dwarsweg), boven door de 'Koeij-dijk of Steegh'(Schapendrift-Bakkersweg). Naar rechts zien we weer zandduinen en heide en onderaan 'De Veenendaalse Steegh' (Laan van Laagkanje).
    Dit gebied wordt samen met het Veen genoemd 'Het tweede Gedeelte van het derde Blok van Manderen genaamt de Birck', zie deelkaart 916-4.

  5. Het Overste off het eerste Blok van Manderen (Geel)
    Met de kampontginningen van de Haar is dit een oude ontginning die al in een charter van 1028 wordt genoemd. Het gaat om hooggelegen zandgronden op de voet van de Heuvelrug. Links wordt het gebied begrensd door de 'Groote wegh na Amersfoort' (Kr÷nerweg-Hoekenkamp) die wellicht kan worden opgevat als de ontginningsbasis. Onder wordt dit blok begrensd door de 'Buursteegh' (Ted Visserweg) en de 'Wegh na Doorn' (Amersfoortseweg). Naar rechts ligt de Heuvelrug die in die tijd bedekt was met heide. Midden door het gebied loopt een weg naar het Regthuijs, in de beschrijving heet deze 'Agterwegh' of 'Middelwegh' (Amersfoortseweg-Maarnse Grindweg).

  6. HET NEEDERSTE OF HET TWEEDE BLOK VAN MANDEREN (Rose)
    Dit is een deel van de hierboven beschreven oude ontginning, links begrensd door de 'Groote wegh na Amersfoort' of 'Amersfoortse Bovenwegh', boven door de 'Buursteegh' (Ted Visserweg) en de 'Wegh na Driebergen' en rechts door de 'Wech na Wijk' en in het verlengde daarvan de 'weg na Amersfoort'. Door het midden loopt de 'Agterwegh' of 'Middelwegh' (Amersfoortseweg-Maarnse Grindweg) waarvan een kennelijk holle weg afsplitst genaamd 'weg na Utrecht'.
    Het eerste en tweede blok van Manderen vormen samen de Maarnse Eng, zie kaart 916-2. Het oudste gedeelte van deze eng wordt begrensd door de 'Groote wegh na Amersfoort' en de 'Agterwegh' of 'Middelwegh' (Amersfoortseweg), de rest zijn verdere uitbreidingen van deze ontginning.

  7. Woeste gronden
    Vanaf de Maarnse Eng lag naar rechts heuvelopwaarts een enorm heidegebied dat door de buurtgenoten van Manderen gemeenschappelijk werd gebruikt om schapen te weiden en plaggen te steken voor het gebruik in de vele schaapskooien. De mest uit de schaapskooien werd gebruikt voor de akkers op de Eng en de Haar. In dit gebied staat geschreven 'De Confinien tusschen Maaren en Doorn zijn alhier onbekendt'. De grens tussen beide plaatsen bestond waarschijnlijk nog niet.
    De Meent, het Veen en de Birck werden tot omstreeks 1646 eveneens gemeenschappelijk gebruikt voor het weiden van koeien en schapen. Na 1646 zijn deze drie gebieden ontgonnen. Tussen de Birck en het Veen en de Eng bleef een strook woeste grond over die vaak wordt omschreven als zandduinen. Uit de omschrijving bij de kaarten blijkt dat deze gronden moeilijk te ontginnen waren en dat er ook zandverstuivingen(Koeheuvels) voorkwamen.


Transcriptie van de overzichtskaart 916-1

Hierna volgen de transcripties van een aantal teksten die op de kaart te vinden zijn.


Beschrijving van de kaart van de Maarnse Eng Dom916-2

De kaart van de Maarnse Eng laat mooie ontginningspatronen zien. Onderaan loopt van links naar rechts 'De groote Wegh van Wijk na Amersfoort' (Kr÷nerweg-Hoekenkamp) waaraan een aantal hoeven liggen. Naar rechts lijkt deze weg dood te lopen. Vanaf deze weg naar boven tot de centrale 'agter Wegh'(Maarnse Grindweg-Amersfoortseweg) zien we een aantal stroken genummerd 5 t/m 12, dan 'De Buurtsteegh' (Ted Visserweg) en vervolgens de stroken 1 t/m 5. Waarschijnlijk zijn deze stroken de eerste ontginningen waarmee de Maarnse Eng ontstond.

In het linkerdeel van de kaart zien we de stroken nog enigszins naar boven doorlopen, rechts is duidelijk aan de percelen te zien dat er sprake is van latere, vrij recente uitbreidingen. Bijvoorbeeld de percelen 13, 14, 17, 18 en 19 liggen dwars, zijn strak blokvormig en hebben eigen wallen. Hetzelfde geldt bij 40a, b en c en 9, 10. In de rechterhelft, het Nederste Blok is ook te zien dat de percelen onderbroken worden door gebieden met zandduinen en (wellicht) heide.
De 'Buurtsteegh'(Ted Visserweg) loopt midden door de Eng naar boven tot aan het Regthuijs waarvoor twee monumentale bomen getekend zijn. Hier kwamen de buurtgenoten bijeen om te vergaderen. Verder naar boven splitst deze weg zich in 'De Wegh na Doorn' (Amersfoortseweg) en 'De Wegh na Driebergen' (Driebergseweg bovenlangs de Zanderij). Van de 'agter Wegh' (Amersfoortseweg) splitst, diep ingegraven, schuin naar boven 'De Wegh na Utrecht' af die 'De Wegh na Amersfoort' kruist bovenlangs de Eng.

De bebouwing van de Maarnse Eng is weergegeven in rood, met de hooibergen in volgelvluchtperspectief. De achthoekige symbolen zijn schaapskooien. Bossen en wallen zijn in groen weergegeven. Bij de percelen wijzen de strepen op bouwland (ploegvoren), sommige percelen hebben dit niet en liggen wellicht braak.

Linksonder op de kaart geeft de Leeuw een korte toelichting. Hij noemt expliciet het feit dat geen van de eigenaren tiendvrijheid 'predendeert'. Tiendvrijheid werd vaak voor een bepaalde periode verleend bij nieuwe ontginningen Het was kennelijk een zorg van het kapittel dat landeigenaren ten onrechte beweerden dat ze nog tiendvrijheid hadden.


  In de Maanden Aprilis, Maji 1751 heb ik onderge▀ Landmeeter
  's Hoofs van Utrecht op ordre van de Wel Edele en Eerwaarde. Heeren
      Dom Decan en Capittule
  ten Dom 't Utrecht, op aanwijsing van Jacobus Achterbergh en Jan
      Vermeer Tiend-
  -kervers van des Capittels Tienden geleegen onder Maaren, gemeeten
      de twee eerste Blokken
  Tienden van Maaren, genaamt het Overste en Nederste Blok van
      Manderen in
  deese Caarte afgebeelt, zonder dat mij eenige Landen daarin zijn
      voorgekomen, Waar
  van d'Eijgenaars Tiendvrijheid pretenderen; Werdende deselve
      twee blokken door de
  Buursteegh gesepareerd; en groot bevonden als in dorso deeser
      is genoteerd. Des t'oirconde
  geteekend op den 1e Septemb: 1751.
                                      [Handtekening:] M de Leeuw
                                                      Landmeter
        


Transcriptie van het Eerste Blok van de Maarnse Eng

Op de achterzijde van de kaart van de Maarnse Eng wordt een beschrijving gegeven van alle percelen naar eigenaar, soort gebruik en grootte. In deze paragraaf volgt de transcriptie van de gedetailleerde beschrijving van de percelen van het Bovenste of Eerste Blok van de Maarnse Eng.


  Grootte der Landen geleegen in het Overste of Eerste Blok van Manderen,
  in MAAREN onder den Geregte van Maaren en Maarsbergen. Met de naamen
  der eygenaars van dien, volgens opgave van Hendrik Klaasz: Veenendaal scheepen
  aldaar. Zijnde alle tiendschuldigh aan het cappittul ten Dom t'
  Utrecht.
                                                             Merg: Roeden
1      Peeter Hendrik▀
    a  De hofsteede met de heuvels en Eijke
       wallen aan de oost, zuijd en westzijde
       en alle bouwland met d' halve agter
       wegh                                15  520
    b  Driesland met d' halve wegh          1  395
    c  Bouland met d' halve wegh            1  146
    d  Bouland met uts:  [als boven]        1   68
    e  Heetveld met uts:                       597
    f  Bouwland met uts:                    1   15
                                          -------- / 21  541
       Klaas Hendrik▀
    g  Bouwland                             1  252
    h  Driesland                               351
                                          --------/   2    3
       Onbekend
    i  Heetveld                                       2  260

       Aart Hendrik▀
    k  Bouland                                           258

       Klaas Hendrik▀
    l  Bouwland                                          399

       Juffrouw Godin.
    m  Driesland                                         175

       Hendrik Klaa▀ Veenendaal
    n  Bouwland                                           78

       Juffrouw Godin
    o  Driesland                                         330

       Hendrik Klaa▀ Veenendaal
    p  Bouwland                                          358

       D'Heer van Maarsbergen
    q  Driesland met d'halve Wegh                        261

       Juffrouw Godin
    q  Bouwland met d'halve Wegh                         357
                                                    -------- / 30   20

2      Klaas Hendrik▀
    a  Bouwland met d'halve Wegh                      3  334
    b  Bouwland met de Wallen                         1  268
    c  Driesland met de wallen                           392
    d  Heetveld met de wallen                             29
                                                    -------- /  5  423

3      Hendrik Klaa▀ Veenendaal
       Bouwland met de halve Wegh                               1    7

4      Juffrouw Godin
       Bouwland met de halve Wegh                               2   46

5      Klaas Hendrik▀
    a  D'Hofsteede met het bouwland en de
       wallen rondomme Strekkende te saa-
       men van de Groote wegh tot halver
       Agterwegh                                      4  566
    b  Bouwland met d'halve Wegh                         181
                                                    -------- /  5  147
                                                          ------------
                                                               44   43

                                                             Merg: Roede
6      Juffrouw Godin
    a  De hofsteede met de Voorwal en het Bouwland
       strekkende van de Groote weg tot halver'Ag
       agterwegh                            5   27
    b  Bouwland met de halve Wegh           2  364
                                          -------- /  7  391
       Klaas Hendrik▀
    c  Bouwland met de Wallen rondomme                1  593
                                                    -------- /  9  384

7   Aart Hendrik▀
    a  De Hofsteede met het Bouwland en de Wallen
       rondomme met d'halve Agterwegh       4   96
    b  Bouwland met de wallen rondsomme     2   92
    c  Eijke Bosch: met de Wallen aan de Noord
       en oostzijde                            339
    d  Driesland                            1   29
    e  Driesveld en bouwland met de wallen ronds
       -omme                                2  178
    f  Heetveld met de Wallen rondsomme     1  543
                                          -------- / 12   77
       D'Heer van Maarsbergen
    g  Dries en Heetveld met de Wallen rondsomme      1  429
                                                    -------- / 13  506

8      Juffrouw Godin
    a  Driesveld en Bouwland strekkende van de Groote
       Wegh tot agter ter halverwegh                  2  108
    b  Bouwland met de halve wegh                     1  103
                                                    -------- /  3  211

9      Hendrik Klaa▀ Veenendaal
    a  Driesland en Bouwland strekkende van de Groote
       Wegh tot agter ter halverwegh                  3  181
    b  Bouwland met de halve wegh                     1  379
                                                    -------- /  4  560

10     De Wed. van Jorden Jan▀:
    a  Bouwland strekkende van de Groote wegh
       ter halver Agterwegh                           2  149
    b  Bouwland met de halve Wegh                        355
    c  Driesveld                                         181
                                                    -------- /  3   85
       D'Heer van Maarsbergen
    d  Driesveld en halve Wegh                           197
                                                    -------- /  3  282

11     Hennen Jacob▀ van Maanen
    a  Bouwland strekkende van groote Weg tot agter ter halverwegh
                                                      1  523
    b  Bouland met de halve Wegh                         319
                                                    -------- /  2  242

12     D'Heer van Maarsbergen
    a  Bouwland met de wallen rondom                     266
    b  de Hofsteede                                      218
    c  Bouwland met de Zuijder wal                        98
    d  Bouwland met de wallen rondom en d'halve Agterwegh
                                                      2  148
    e  Driesland met uts: [als boven]                 1   58
    f  Bouwland                                          390
                                                    -------- /  4  578
                                                          ------------
                                                               42  363
                                                               44   43
                                                    ------------------
                                                    Te Samen / 86  406
        

Opmerkelijk is dat de complexen van percelen genummerd zijn en dat er groepering tot soms in wel drie niveau's voorkomt. Per nummer kunnen allerlei verschillende eigenaren voorkomen. Wellicht is dit allemaal gevolg van splitsing door vererving en vervreemding.

Neem bijvoorbeeld het complex nummer 1. Perceel 1a - Hofstede en bouwland en 1b - Driesland bevinden zich links op de kaart in de punt tussen de 'Agterwegh' en 'De groote Wegh van Wijk na Amersfoort'. Dit zou het begin van de ontginning van deze hoeve kunnen zijn. De percelen 1c, d, e en f behoren aan dezelfde eigenaar Peeter Hendrik▀ en zouden latere toevoegingen kunnen zijn aan de overkant van de 'Achterwegh'. Totaal gaat het om 21 morgen en 541 roeden, ruim boven de 16 morgen die een hoeve gemiddeld mat. De percelen 1g, h en l zijn van Klaas Hendrik▀ (een broer van Peeter?). Het perceel 1k is van Aart Hendrik▀ (een broer van Peeter?). De rest van de percelen is in het bezit van mensen als Hendrik Klaa▀ Veenendaal - schout, Juffrouw Godin en D'Heer van Maarsbergen - grootgrondbezitters. Hoe zijn ze hier aan gekomen? Opvallend is het merkwaardig gevormde perceel 1i - Heetveld waarop een schaapskooi staat en waarvan niet bekend is wie de eigenaar is.

Als we nu complex 2 van Klaas Hendrik▀ er bij nemen dan valt op dat dit evenals de percelen 3 en 4 aan de overkant van de 'Agterwegh' ligt. Deze percelen 3 en 4 behoren toe aan de schout Veenendaal en juffrouw Godin en vormen een samen een soort hap uit complex 2. Zouden deze percelen door de voorlopig hypothetische oude vader Hendrik of zoon Klaas verkocht zijn? In ieder geval heeft Klaas z'n hofstede staan in 5a dat naast complex 1 gelegen is met een smal perceel 5b aan de overkant van de 'Agterwegh'.

Het naast complex 5 gelegen complex 6 is grotendeels in het bezit van juffrouw Godin maar de hiervoor genoemde Klaas Hendrik▀ bezit ver boven de 'Agterwegh' nog een langwerpig omwald gebogen perceel 6a. Overigens stond hier eind 20e eeuw nog de inmiddels afgebroken hofstede Arendal, zou deze naam overgenomen zijn van de 'geweesene hofstede Alendall' in het Veen, eveneens sinds 1646 in het bezit van de familie Godin? In complex 7 vinden we de hofstede van Aart Hendrik▀ en een aantal percelen aan beide zijden van de 'Agterwegh'. Alleen het perceel 7g - Dries- en Heetveld is van D'Heer van Maarsbergen.

Peeter, Klaas en Aart Hendrik▀ blijken ook gegoed te zijn in de Meent. Of ze inderdaad broers zijn is overigens de vraag. Opvallend is wÚl dat ze in het Eerste Blok van de Maarnse Eng veel grond bezitten. Het lijkt er sterk op dat ze dit door vererving hebben verkregen Ún dat ze het een en ander aan de plaatselijk notabelen en rijken hebben verkocht. Mooi is te zien hoe vanuit de strookvormige percelen aan de onderkant naar boven toe de zaak steeds onregelmatiger wordt. Zo zijn er in de Maarnse Eng meerdere voorbeelden uit te werken.

Dan nu een overzicht van de eigenaren van het Eerste Blok van de Maarnse Eng. Per eigenaar wordt gekeken naar productief land, zoals hofsteden, bouwland, bos en weide en niet productief land zoals dries- en heetveld, en duinen.


  Eigenaar                Aantal  Productief    Nietprod       Totaal      ha       %
  -----------------------------------------------------------------------------------
  Peeter Hendrik▀              6     19  149      2  392      21  541    18,7    25,3
  Klaas Hendrik▀              10     14  193      1  172      15  365    13,3    18,0
  Juffrouw Godin               8     12  448      1  462      14  310    12,4    16,7
  Aart Hendrik▀                7      8  274      4   61      12  335    11,5    14,5
  D'Heer van Maarsbergen       9      4  559      2  306       7  265     6,3     8,6
  Hendrik Klaa▀ Veenendaal     5      6  153         250       6  403     5,7     7,7
  De Wed van Jorden Jan▀       3      2  504         181       3   85     2,7     3,6
  Onbekend                     1      0    0      2  260       2  260     2,1     2,8
  Hermen Jacob▀ van Maanen     2      2  242      0    0       2  242     2,0     2,8
  -----------------------------------------------------------------------------------
                              51     71  163     15  243      86  406    73,8   100,0
        
De oppervlakten zijn uitgedrukt in morgens en roeden. De laatste twee kolommen zijn toegevoegd en laten totalen per eigenaar in hectaren en percentages zien. Het blijkt dat Peeter, Klaas en Aart Hendrik▀ samen 57,8% van het eerste blok bezitten. De grootgrondbezitters Juffrouw Godin van de Eijckelenborgh en D'Heer van Maarsbergen nemen samen met de schout Hendrik Klaa▀ Veenendaal 33% voor hun rekening.


Transcriptie van het Tweede Blok van de Maarnse Eng

Op de achterzijde van de kaart van de Maarnse Eng wordt een beschrijving gegeven van alle percelen naar eigenaar, soort gebruik en grootte. In deze paragraaf volgt de transcriptie van de gedetailleerde beschrijving van de percelen van het Benedenste of Tweede Blok van de Maarnse Eng.


  Grootte der landen geleegen in het Neederste of Tweede blok van Manderen,
  in Maaren onder den geregte van Maaren en Maarsbergen. Met de naamen der eygenaars
  van dien, volgens opgave van Hendrik Klaas▀: Veenendaal Scheepen aldaar. Zijnde alle Tiend-
  schuldigh aan het CAPPITTEL ten DOM t'Utrecht.
                                                                  Merg: Roede
  Landen strekkende van groote Amersfoortse Wegh tot de
     halve Middelwegh

 1     D'Heer van Maarsbergen. Eijkebosch met d'Hofstede van de
         Herberge oft Geregtshuijs, met de geheele Buursteeg         2  457
 2     D'Heer van Maarsbergen. Bouland, en 't gedeelte van de
         Hofstede met de gehele Zuijderwal                           3  476
 3     D'Heer van Maarsbergen. Bouland, en het andere gedeelte
         van d'Hofsteede voor 't zelve met den Noorderwal            4  351
 4     D'Heer van Maarsbergen. Bouland met de Noorderwal             4  328
 5     D'Heer van Maarsbergen. Bouland met de Noorderwal             3  512
 6     De gemeene Schaapsdrift. Met de Duijnen agter aan Zuijdzijde  1  563

 7     Neeltje Everts.
    a  Hofsteede en Bouwland                                  180

       Het Capittel ten Dom tĺUtregt
    b  Bouwland                                   2  412
    c  Driesland                                  3  431
    d  Heetveld met de Duynen daaragter           1  339
                                                -------- /  7 582
                                                     ------------ /  8  162
 8     Kornelia Toni▀ Veldhuijsen. Hofsteede en Bouland met de
       Duijnen agter deselve                                            379

 9     D'Heer van Maarsbergen.
    a  Driesland met de vervalle Hofsteede, Steeg en Zuijder en Wester wallen
                                                           1  162
    b  Bouwland en Zuijderwal                              1  259
    c  Driesvelt, met de Zuijderwal en de Duijnen
       Daaragter                                           1   90
                                                     ------------ /  3  511
10     D'Heer van Maarsbergen
    A  Driesland met de Wallen ten weederzijde             1  161
    B  Utsupra                                             1  343
    C  EijkeBosch, Heetvelt, en Wallen met de Duijnen daaragter
                                                              579
                                                     ------------ /  3  483
11     D'Heer van Maarsbergen. Heetveld, met de wallen rondom en Duijnen daar agter
                                                                     5  146
     Landen boven of ten Westen de Middelwegh

12     D'Heer van Maarsbergen. Bouwland met de Buursteegh            1  346
13     D'Heer van Maarsbergen. Driesland met de Wallen rondomme      1  512
14     Jorden Jan▀: Wed. Bouwland                                    1  270
15     Juffrouw Godin. Driesland                                        430
16     Hendrik Klaa▀ Veenendaal. Driesland                              355
17     D'Heer van Maarsbergen. Driesland met de Wallen rondsomme     1  256
18     Hendrik Klaa▀ Veenendaal. Driesland                              508
19     D'Heer van Maarsbergen. Heetveld met de Wallen rondsomme      2  441
20     D'Heer van Maarsbergen. Driesland                             1   31
21     D'Heer van Maarsbergen. Heetveld met d'Amersfoortse bovenwegh 1  510
22     D'Heer van Maarsbergen. Driesland                                168
23     Hermen Jacob▀ van Maanen. Driesland                           2  234
24     D'Heer van Maarsbergen. Driesland                                171
25     D'Heer van Maarsbergen. Bouwland                              2  115
26     Het Capittel ten Dom 't Utrecht. Driesland                    1  200
27     D'Heer van Maarsbergen. Bouwland                                 216
28     D'Heer van Maarsbergen. Driesland                                532
29     Hendrik Klaa▀ Veenendaal. Bouwland                               232
30     D'Heer van Maarsbergen. Bouwland                                 258
31     D'Heer van Maarsbergen. Driesland                                424
32     D'Heer van Maarsbergen. Bouwland                              2  277
33     D'Heer van Maarsbergen. Driesland                                495
34     D'Heer van Maarsbergen. Bouwland                                 295
35     Hermen Jacob▀. van Maanen. Driesland                             196
36     Hermen Jacob▀. van Maanen. Driesland                             224
37     D'Heer van Maarsbergen. Driesland                             1  594
38     Het Capittel ten Dom 't Utrecht. Driesland                       238
39     Gemeene Schaapsdrift. Met de Duijnen ten weederzijde          2  277

40     D'Heer van Maarsbergen.
    a  Driesveld met de Wallen                                317
    b  Heetveld met de Wallen                              1  556
    c  Heetveld met de Wallen                              1  290
                                                     ------------ /  3  563

41     D'Heer van Maarsbergen. Bouwland met de halve Wegh               205

42     D'Heer van Maarsbergen.
    a  Driesland met dĺHalve Wegh                          1  245
    b  Heetveld met de Wegh                                   442
                                                     ------------ /  2   87
                                                               ------------
                                                                  / 82  228

                                                                  Merg: Roede
43     Hendrik Klaa▀ Veenendaal. Driesveld met de boven en halve
         benedenwegh                                                 1  447
44     Onbekend. Heetveld met de halve Wegh                          1  357
45     D'Heer van Maarsbergen. Dries en Heetveld met de boven en
         halve benedenwegh                                           1  273
46     Onbekend. Heetveld met de boven en halve benedenwegh             385
47     D'Heer van Maarsbergen. Driesland en Heetveld met uts:           598
48     Onbekend. Heetveld met de boven en benedenwegh                1   90
49     Het Capittel ten Dom 't Utrecht. Driesveld met de halve
         weegen                                                      1  577
50     Kornelia Toni▀ Velthuijsen. Driesland met uts:                   382
51     D'Heer van Maarsbergen. Driesland met uts:                    2  442
52     Hendrik Klaa▀ Veenendaal. Driesveld met de boven en halve
         benedenwegh                                                 1   40
53     D'Heer van Maarsbergen. Driesland met d'halve wegh               191
54     Het Capittel ten Dom 't Utregt. Driesveld met d'halve wegh       388
55     D'Heer van Maarsbergen. Driesland met uts:                       462
56     Juffrouw Godin. Bouwland met d'halve wegh                        533
57     Juffrouw Godin. Bouwland                                         287
58     D'Heer van Maarsbergen. Driesveld                                116
59     Hendrik Klaa▀ Veenendaal. Driesveld                           1  116
60     D'Heer van Maarsbergen. Driesveld                                365
61     D'Heer van Maarsbergen. Bouwland                                 394
62     Onbekend. Heetveld met de Wegh                                   240
63     Hendrik Klaa▀ Veenendaal. Driesveld met de boven en
       halve benedenweg                                              1  170
64     Onbekend. Heetveld met de wegh                                   510
65     Juffrouw Godin. Bouwland en Heetveld                             366
66     Onbekend. Heetveld                                               340
67     Het Capittel ten Dom 't Utrecht. Bouwland                        477
68     D'Heer van Maarsbergen. Driesland met d'halve wegh               508
69     Het Capittel ten Dom 't Utregt. Bouwland met dĺhalve wegh     1  332
70     Hendrik Klaa▀ Veenendaal. Bouwland met dĺhalve weg            1  243
71     Hendrik Klaa▀ Veenendaal. Bouwland met dĺhalve weg            1    1

72     Juffrouw Godin.
    A  Driesveld met de Wallen en 't Heetveld met de Wegh  4  495
    B  Bouwland met de Wal                                    561
    C  Heetveld met de Wallen en halve wegh                1   94
    D  Bouwland met de Wal en halve wegh                      184
    E  Driesland met de Wallen en halve wegh                . 320
                                                     ------------ /  7  454

73  a  Onbekend. Heetveld met de wegh                      1  274
    b  D'Heer van Maarsbergen. Driesland                   1  282
                                                     ------------ /  2  556
74     Gemeene Schaapsdrift.                                         1   90
75     D'Heer van Maarsbergen met de Wallen, aan dĺOostzijde en
       Westzijde                                                        464

76     De Vrouw van Deijll.
    A  Eijkenbosch met de Wallen Weg en halve Steegh       1  571
    B  Utsupra                                             1  318
    C  Driesland met de Wal en halve Steegh                1  255
    D  Uts:                                                1   92
    E  Bouwland met de Wallen en halve Steegh              2   93
    F  Uts:                                                1  353
                                                     ------------ /  9  482
77     De Vrouw van Deijll.
    a  Eijkenbosch met de Wal en Wegh                         309
    b  Driesland                                              357
    c  Bouwland                                            1  220
                                                     ------------ /  2  286
78     De Vrouw van Deijll. Eijkebosch met de Wallen rondom
       -me, de booven Wegh en Steegh                                 9  388
79     Juffrouw Godin. Heetveld, met de bovenwegh en de
       Wallen aan de West en Noordzijde                              6  257
                                                     ------------ / 69    7
                                                                    82  228
                                                        -------------------
                                                        Te Saamen  151  235

        
In het Tweede Blok van de Maarnse Eng vinden we tussen de 'Agterwegh' ('Middelwegh' en 'De Groote Wegh van Wijk na Amersfoort' evenals in het eerste blok een aantal strookvormige percelen 1-5. Dit ondersteunt de hypothese dat deze stroken samen met die van het Eerste Blok wellicht het oudste deel van deze ontginning vormen en dat de rest er later bijgekomen is. Dit is zeker in het tweede blok het geval waar een grote hoeveelheid losse percelen zonder veel onderlinge samenhang te zien zijn die voor een belangrijk deel worden omschreven als Driest- en/of Heetveld.

Een opvallend element wordt gevormd door percelen 6 en 39 die te boek staan als Gemeene Schaapsdrift. Even verderop nadat de 'De Wegh na Utrecht' ('bovenwegh' is overgestoken zien we een smal perceel 41 - Bouwland(?) uitkomen op het trapeziumvormige complex 40 dat uit drie percelen dries- en heetveld bestaat en keurig is omwald. Dit moet allemaal haast wel gepland zijn, maar het zal niet de bedoeling geweest zijn om de schapen naar dit stuk land te sturen.

In de rechterhelft vinden we de complexen 76-79 die behoren aan De Vrouw van Deijll die naast bouw- en driesland kennelijk ook een belangrijk areaal heeft bestemd aan bosbouw. De lijnen zijn bijna allemaal keurig recht en het lijkt er sterk op dat hier zeer planmatig te werk gegaan werd.

Het beeld dat we de Maarnse Eng overziende krijgen is toch van een vrij klein onderdeel dat nog de oude strookvormige ontginning laat zien naast een veelheid aan nieuwe percelen. Misschien was dit laatste wel een motief om in een nieuwe kaart alle voord die tijd relatief recente ontwikkelingen van vˇˇr 1750 op ontginningsgebied weer eens goed in beeld te brengen.

Dan nu een overzicht van de eigenaren van het Eerste Blok van de Maarnse Eng. Per eigenaar wordt gekeken naar productief land, zoals hofsteden, bouwland, bos en weide en niet productief land zoals dries- en heetveld en duinen.


  Eigenaar                Aantal  Productief    Nietprod       Totaal       Ha      %
  -----------------------------------------------------------------------------------
  D'Heer van Maersbergen      46     29  289     41  366      71   55     60,5   47,0
  De Vrouw van Deijll         10     18  452      3  104      21  556     18,7   14,5
  Juffrouw Godin              10      3  131     13  396      16  527     14,4   11,1
  Capittel ten Dom t'Utregt    9      5   21      9  373      14  394     12,5    9,7
  Hendrik Klaass Veenendaal    9      2  476      6  436       9  312      8,1    6,3
  Onbekend                     7      0    0      5  396       5  396      4,8    3,7
  Gemeene Schaapsdrift         3      0    0      5  330       5  330      4,7    3,7
  Harmen Jacobss van Maanen    3      0  224      2  430       3   54      2,6    2,0
  Wed Jorden Janss             1      1  270      0    0       1  270      1,2    1,0
  Kornelia Toniss Veldhuijsen  2      0  379      0  382       1  161      1,1    0,8
  Neeltje Evertss              1      0  180      0    0       0  180      0,3    0,2
  -----------------------------------------------------------------------------------
  Totaal                     101     62   22     89  213     151  235    128,9  100,0
        
Opvallend in het tweede blok is in de eerste plaats dat de hoeveelheid productief land zoals bouwland en eikebos duidelijk minder is dan de rest. In de tweede plaats zien we dat D'Heer van Maersbergen bijna de helft van alle grond in eigendom heeft, de Vrouw van Deijll van hofstede de Haer en Juffrouw Godin van hofstede Eijckelenborgh bezitten ongeveer een kwart. Voor de gewone man en vrouw rest hier slechts 4% van het geheel. Let wel, het gaat hier allemaal om grond bezit, het grondgebruik kan natuurlijk ook inhouden dat er hofsteden met bijbehorende grond of losse percelen verpacht werden.


Beschrijving van de kaart van de Haar en de Meent 916-3

De kaart bevat de oude Haar ontginning en de veel jongere, omstreeks 1646 definitief verdeelde Meent die hier eerst wordt toegelicht.

Bovenaan de kaart loopt de 'Grift off Weetersloot (Woudenbergse Grift) met daarlangs de Slappendelschen Dijk met individueel getekende bomen. Daar beneden vinden we de Meent met regelmatige stroken links en rechts van de op deze kaart onbenoemde 'Maarensche Meent- of Koeijsteegh' (Meentsteeg). Opvallend zijn de twee donkergroen gekleurde percelen waarop tabak werd geteeld. Afgezien van de percelen 2 en 12b die als bouwland beschreven worden is dit een weidegebied. Links en rechts wordt de Meent begrensd door 'Landen onder Woudenbergh geleegen'. Helemaal rechts loopt de 'Maarnsche Dijk' (Ringelpoel). Beneden wordt de Meent begrensd door een waarschijnlijk 12e eeuwse watergang de 'Heygraaff' (Heigraaf) waarlangs helemaal links een 'Kaade' loopt ter hoogte van de twee niet tiendplichtige percelen. Op de Meent stond in die tijd nog gÚÚn bebouwing. Wie nu over de Meentsteeg wandelt vindt vrijwel alle percelen onveranderd terug.

De Heigraaf is de bovengrens van de Haar, een hoger gelegen zandrug die waarschijnlijk al in de 12e eeuw voor een deel ontgonnen was. Hier vinden we voornamelijk bouwland en de oude hofsteden De Haer (waar het gebied z'n naam aan ontleent), Eijckelenburgh en Mandersloot. Naast bouwland is rechts vrij veel driesveld (braakliggende akkers) te vinden. Ook hier prachtige kleuren, veel detailering van de begroei´ng langs lanen en op de wallen, hooibergen in vogelvluchtperspectief en twee achthoekige schaapskooien. Bij hofstede de Haar is een aftakking in de Heigraaf te zien met twee eilandjes. Beneden wordt de Haar begrensd door de op deze kaart onbenoemde 'Birckse Steegh' (Dwarsweg) en rechts door de 'Geweesene Kooij' in 't Veen. Ook de oude Haar ontginning is nagenoeg helemaal zichzelf gebleven en kan ook nu nog bewonderd worden. De toegangsweg naar de Haer en Eijckelenburgh is er nog steeds, alleen de aftakking naar rechts die naar rechts midden door het gebied loopt is tot aan de Meentsteeg onderdeel van de camping en verderop verdwenen. Van rechts is er nog een gedeelte ingebruikt als privÚ oprijlaan naar het moderne landhuis Mandersloot.

Linksboven op de kaart geeft de Leeuw een korte toelichting. Hij noemt expliciet het feit dat geen van de eigenaren tiendvrijheid 'predendeert'. Tiendvrijheid werd vaak voor een bepaalde periode verleend bij nieuwe ontginningen Het was kennelijk een zorg van het kapittel dat landeigenaren ten onrechte beweerden dat ze nog tiendvrijheid hadden.


  In de Maanden Maji en Septembris des jaars xvijC-een&vijftigh
  heb ik onderge▀ Landmeeter s Hoofs van Utrecht op ordre van de
      Wel Ed: Eerw: Heeren
  Dom Decan en Capittule ten Dom 't Utrecht, op aanwijsing van
      Jacobus Achterbergh
  en Jan Vermeer Tiendkervers van des Capittels Tienden geleegen
      onder Maaren, gemeeten
  het eerste gedeelte van het derde Blok van Manderen genaamt
      de HAER in
  deese Caarte afgebeelt, zonder dat mij eenige Landen daarin zijn
      voorgekomen, Waar
  van d'Eijgenaars Tiendvrijheid pretenderen, dan alleen de Landen
      van Vrouwe Margareta
  Elisabeth Godin Weduwe van wijlen den Heer Jan Tielens, in het
      Blok geleegen: Welke
  de Tiend daarvan, van het Capittel in Erfpagt hout: En heb deselve
      groot bevonden
  als in dorso deeser is genoteerd. Des t'oirconde deesen geteekend
      op den 8e Martii 1752.
                                   [Handtekening:] M de Leeuw
                                                    Landmeter.
        


Transcriptie van het eerste deel van het derde blok van Manderen - de Meent

Op de achterzijde van de kaart van de Meent en de Haar wordt een beschrijving gegeven van alle percelen naar eigenaar, soort gebruik en grootte. In deze paragraaf volgt de transcriptie van de gedetailleerde beschrijving van de percelen 1-19 van het eerste deel van het derde blok, de Meent.


  Groote der Landen gelegen in het eerste deel van het derde Blok
  van Manderen in het gemeen genaamt de HAAR in MAAREN onder den gerechte
    van MAAREN en MAERSBERGEN
  met de naamen der Eijgenaars van dien, volgens opgaave van Hendrik Klaa▀
    Veenendaal Scheepen aldaar, zijnde alle
  tiendschuldig aan het Capittel ten Dom t'UTRECHT.

                                                                  Merg: Roede
        En eerst de landen genaamt de Meent geleegen tusschen
        De Heygraaf en de Grift.
        Ten noorden de Meend of Koeijsteegh.

        En eerst de Landen genaamt de Meent geleegen tusschen
        de Heygraaf en de Grift.

               Ten noorden van de Meend of Koeijsteegh.

 1     Hermen Jacob▀ van Maanen
       Tabaksland met den Dijk en halve Steegh                       1   95

 2     Maria  Wed. Van Isbrand
       Bouwland met de halve Steegh                                     269

 3     Melis Hendrik▀:
       Weijland met de halve Steegh                                     386

 4     D'Heer van Maarsbergen
       Weijland met de halve Steegh                                  3   31

 5     Klaas Hendrik▀:
       Weijland met de halve Steegh                                  4   40

 6     Aart Hendrik▀:
       Weijland met de halve Steegh                                  3   53

 7     Het Capittel ten DOM t'Utrecht
       Weijland met de halve Steegh                                  4   60

 8     Harmen Jacob▀ van Maanen
    A  Weijland met de halve Steegh                        1  328

       Jorden Jan▀ weduwe
    B  Weijland met de halve Steegh                        1  447
                                                     ------------ /  3  175
 9     Hendrik Klaa▀ Veenendaal
       Weijland met de halve Steegh                                  3  156

10     Vro. M: E: Godin Wed. van Heer Tielens
       Weijland met de halve Steegh                        4   76  NB: d'Eyge
                                                                   -naresse heeft
11     Vro. M: E: Godin Wed. van Heer Tielens                      de Tiend hier
    A  Weijland met de Kaade jeegens de Heijgraaf 2  267           van in Erff-
    B  Weijland met dito Kaade en dĺhalve Steegh  2  420           -pagt.
                                                -------- / 5   87
                                                     ------------ /  9  163
               Aan de Zuijdzijde van de MeentSteegh

12     Harmen Jacob▀ van Maanen
    a  Weijland met den Dijk en halve Steegh               2  519
    b  Bouwland met den Dijk                               1  489
    c  Tabaksland met den Dijk                                353
                                                     ------------ /  5  161
13     D'Heer van Maarsbergen
       Weijland met de halve Steegh                                  5  206

14     D'Heer van Maarsbergen
       Weijland met de halve Steegh                                  5  261

15     Vro. M: E: Godin Wed. Van Heer Tielens
       Weijland met de halve Steegh, waar van d'Eygenaresse de Tiend
       in Erfpagt heeft                                              4   64

16     D'Heer van Maarsbergen
       Weijland met de halve Steegh                                  4  106

17     D'Heer van Maarsbergen
       Weijland met de halve Steegh                                  4   48

18     D'Heer van Maarsbergen
       Weijland met de halve Steegh                                  3  544

19     Peeter Hendrik▀
       Weijland met d'halve Wegh                                     3  254
                                                                   --------
             Dusverre de Meendlanden, bedraagende                   68   72
        
De verdeling van de Meent is waarschijnlijk al vˇˇr 1646 begonnen. Het gaat om een laag gebied dat door de buurtgenoten van de Maarnse Eng en de Haar gezamelijk als weidegebied werd gebruikt, We zien dan ook de eigenaren van grond in beide oude ontginningen terugkomen in de Meent waar ze bij de verdeling van 1646 concrete percelen kregen toegewezen.

Hier volgt een overzicht van de eigenaren van de Meent. Per eigenaar wordt gekeken naar productief land, zoals hofsteden, bouwland, bos en weide en niet productief land zoals dries- en heetveld en duinen.


  Eigenaar                Aantal  Productief    Nietprod       Totaal       Ha      %
  -----------------------------------------------------------------------------------
  D'Heer van Maersbergen       6     25  596      0    0      25  596     60,5   46,9
  Vro. M: E: Godin Wed.        4     13  227      0    0      13  227     18,7   14,5
  Hennen Jacob▀ van Maanen     5      7  584      0    0       7  584     14,5   11,2
  Capittel ten Dom t'Utregt    1      4   60      0    0       4   60     12,5    9,7
  Klaas Hendrik▀               1      4   40      0    0       4   40      8,1    6,3
  Peeter Hendrik▀              1      3  254      0    0       3  254      4,8    3,7
  Hendrik Klaa▀ Veenendaal     1      3  156      0    0       3  156      4,7    3,7
  Aart Hendrik▀                1      3   53      0    0       3   53      2,6    2,0
  Wed Jorden Janss             1      1  447      0    0       1  447      1,2    1,0
  Melis Hendrik▀               1      0  386      0    0       0  386      1,1    0,8
  Maria Wed van Isbrand        1      0  269      0    0       0  269      0,3    0,2
  -----------------------------------------------------------------------------------
  Totaal                      23     68   72      0    0      68   72     58,0  100,0
        
We zien in de Meent als jonge ontginning nauwelijks versnippering, vrij grote percelen en geen onproductieve percelen zoals driest en heetveld. Er zijn in de Meen gÚÚn hofsteden of schaapskooien aanwezig. Opvallend is dat in de Meent naast weide toch nog enig bouwland aanwezig is, in de buurt van de Griftdijk. Hieronder zijn zelfs twee percelen tabaksland.


Transcriptie van het eerste deel van het derde blok van Manderen - de Haar
Op de achterzijde van de kaart van de Meent en de Haar wordt een beschrijving gegeven van alle percelen naar eigenaar, soort gebruik en grootte. In deze paragraaf volgt de transcriptie van de gedetailleerde beschrijving van de percelen 20-30 van het eerste deel van het derde blok, de Haar. Zie voor dekoptekst de vorige paragraaf.

20     Peeter Hendrik▀
    A  Weijland                                            1  401
    B  Dries en Heijvelden tot aan de halve wegh           1   19
                                                     ------------ /  2  420
21     D'Heer van Maarsbergen
    a  Weijland met de steegh en dĺhalve Wegh              1  370
    b  De hofsteede genaamt MANDERSLOOT met de
       Steegen en Annexen                                  1  144
    c  Bouwland met de Wallen ten Noordwesten en
       Zuijdwesten en de halve wegh                        2  160
    d  Weijland                                               552
    e  Bouwland met de Wallen en de halve wegh                276
                                                     ------------ /  6  302
22     D'Heer van Maarsbergen
       Bouwland met de halve wegen of Steegen                        1  561

23     D'Heer van Maarsbergen
    A  Driesland met d'halve steegh en de Wallen ten Oosten
       en Zuijden                                          1  450
    B  Driesland met de Wal ten Zuijden                    2   29
    C  Omgeploegt Heetveld met de Wal ten zuijden             391
    D  Omgeploegt Heetveld en de Wallen ten Zuijden
       en Westen                                              413
                                                     ------------ /  5   83
24     D'Heer van Maarsbergen
    a  Driesland met Noorder en Oosterwal met d'halve
       Steegh                                              2  470
    b  Driesland met de Walten westen                         376
    c  Driesland met de Wallen ten Noorden en Westen          500
                                                     ------------ /  4  146

25     D'Heer van Maarsbergen
       Driesveld met d'halve Oostersteeg en de Wallen voor en agter     594

26     Vro. M: E: Godin Wed. Van Heer Tielens
       Bouwland met de wallen rondom en d'halve Weegen
       of Steegen aan de Noord en Oostzijden               4  291

27     Vro. M: E: Godin Wed. Van Heer Tielens
    A  Bouwland met de halve Steegen en Wallen
       aan de Noord en Oost zijde, en Westerwal   2  473             De Tiend van
    B  Bouwland met de Wal aan de Westzijde en de Wallen met         deese Landen
       d'halve Steegen aan d'Oost en Zuijdzijde   3  224             hout d'Eyge
                                                -------- / 6   97    -naresse in
28     Vro. M: E: Godin Wed. Van Heer Tielens                        Erfpagt.
    a  De hofsteede EYCKELENBORGH, met de Heij-                      [26-28]
       graaf, de Wallen en halve Steegen aan de West
       en Noord zijde                             3  134
    b  Weijland met de Heijgraaff                 1  208
    c  Bouw en Weijland met de Heijgraaf en d'
       halve Steegh ten Zuijden                   1  224
    d  Bouwland met de Wallen en halve Steegen
       ten Zuijden en Westen                      2  191
                                                -------- / 7  557
                                                     ------------ / 18  345
29     De Vrouw van Deijll
       D'Hofsteede genaamt de HAER, met de Bouwlanden,
       Eijkewallen en Bosch daar aan behoorende en de Steeg of
       halve Steeg aan de Zuijdzijde met de Heijgraaf 8ce[?]         3  193

[?]    Twee parceelen Lands behoorende aan de Hofsteede de Haar,
[?]    Tiendschuldig aan den Huijse van Nijenrode, dog volgens het
       Sustenue van den Bruijker geleegen onder den Geregte van
       Maaren, 't welk dus diend voor                               Memorie

29     De Vrouw van Deijll
    A  Bouwland met de Wallen aan d'Oost -Zuijd en Westzijde en de Steeg ten
       Oosten, met de steeg of halve steegh ten Zuijden    1  513
    B  Bouwland met de Wallen aan 3 zijden, en de Steegh
       ten Oosten                                          1  223
    C  Bouwland met de Wallen voor en agter en de Steegh
       ten Oosten                                          2  428
    D  Bouwland met de Wallen rondom en de Steegh ten
       Oosten                                              2  400
    E  Bouwland met de Wallen voor en agter en de Steegh
       ten Oosten                                          2  400
    F  Bouwland met de Wallen aan 3 zijden, en de Steegh
       ten Oosten                                          2  377
    G  Bouwland met de Wallen voor en agter en de Steegh
       ten  NoordOosten                                       464
    H  Weijland met de Wallen voor en agter, en de Steegh
       ten Noorden                                            532
    I  Eijkebosch met de Wallen rondom, en de Steegh ten
       Noorden                                                329
                                                     ------------ / 16   66
                                                                -----------
                                                                    59  310
                                        Meentlanden                 68   72
                                                         ------------------
                                            Te Saamen              127  382
        
De Haar is evenals de Eng een oud ontginningsgebied op een zandrug temidden van laaggelegengebieden. Vanwege deze ligging was er geen ruimte voor uitbreiding van de ontginning zoals op de Eng bergopwaarts wel is gebeurd.

Hier volgt een overzicht van de eigenaren van de Haar. Per eigenaar wordt gekeken naar productief land, zoals hofsteden, bouwland, bos en weide en niet productief land zoals dries- en heetveld en duinen.


  Eigenaar                Aantal  Productief    Nietprod       Totaal       Ha      %
  -----------------------------------------------------------------------------------
  De Vrouw van Deijll         10     19  259      0    0      19  259     16,5   32,6
  D'Heer van Maarsbergen      14      9  467      9   19      18  486     16,0   31,6
  Vro M: E: Godin Wed          7     18  345      0    0      18  345     15,8   31,2
  Peter Hendrik▀               2      1  401      1   19       2  420      2,3    4,5
  -----------------------------------------------------------------------------------
  Totaal                      33     68   72     10   38      68   72     50,7  100,0
        
Opvallend is dat de Haar vrijwel geheel in het bezit is van een drietal grootgrondbezitters. Peter Hendriks is de enige 'gewone man' die er nog twee percelen bezit.


Beschrijving van de kaart van de Birck en het Veen 916-4

De kaart toont de details van de relatief nieuwe ontginning van de in 1646 verdeelde gemeenschappelijke gebieden de Birck en het Veen.

De Birck wordt boven begrensd door de onbenoemde 'Birckse Steegh' (Dwarsweg). Links is de onbenoemde 'Veenendaalse Steegh' (Laan van Laagkanje) ruwweg de begrenzing van dit gebied en rechts de 'koeijdijk of Steegh' (Schapendrift-Bakkersweg). De benedengrens is wat lastiger aan te duiden, kennelijk ook voor de kaartenmaker want hij noteert hierbij:


  Het Gestippelde is alhier aangevuld in opsigt van No 9 na een
      Copia Autenticq van een Kaart van de Meeting in Septemb 1659
      gedaan door den Landmeter D. V. Groenov
  en verder na een Kaart apparentelijk te vooren gemaakt van de
      Verdeeling der Landen in deesen begreepen sonder datum en
      naam des Maakers, welke uijtgenomen eenige weij-
  -nige Verandering, met'er tijd voorgevallen, mijj vrij accuraat
      is voor gekoomen.
        
De kaartenmaker verwijst hier naar de verdwenen kaart van Eijckelenburgh van Dirk van Groenou waarvan de Roy in 1670 een kopie (Dom914-2) heeft gemaakt en naar de verdelingskaart van 1646 (Dom915). Het was lastig om dit gebied in kaart te brengen, hoogstwaarschijnlijk omdat het terrein hier op vrij grote schaal verstoven was. Dit blijkt ook uit de perceelsbeschrijvingen van stroken 10, 11 en 12 beneden. Voor de rest is te zien dat sinds 1646 de stroken zijn verdeeld in percelen en dat er ontgonnen is. Midden door het terrein loopt van boven naar beneden de Droststeeg en daar kan ook nu nog gewandeld worden.

Rechts van de Birck ligt het Veen, verdeeld in 1646 en daarna ontgonnen. Bovenaan ligt de toen al voormalige eendenkooi keurig uitgewerkt met wallen, paden en perceeltjes. Opvallend is dat de hoeve Aalendall in strook 18 verdwenen is, op de kaart Dom914-2 van de Roy komt deze nog voor. Verder is er ook gÚÚn bebouwing te vinden in het Veen. Opvallend is dat er in het Veen enkele percelen bouwland beschreven staan maar de grote meerderheid bestaat uit heet- en driesveld en is dus niet productief. De ontginning van het Veen was tot dan toe geen groot succes gebleken!

Onder op de kaart geeft de Leeuw een korte toelichting.


  In de Maanden Maji en Septemb: Ao 1751
  heb ik onderge▀: Landmeeter s Hoofs van Utrecht op Ordre van de
  Wel Ed: Eerw: Heeren Dom Decan en Capittule ten Dom 't Utrecht, op
      aanwijsing
  van Jacobus Achterbergh en Jan Vermeer Tiendkervers van desselfs
      Tienden geleegen onder Maaren, gemeeten het tweede Gedeelte van
      het derde Blok van Manderen genaamt de
  BIRCK, in deese Caarte afgebeelt, zonder dat mij eenige Landen daarin
      zijn voorgekomen
  Waar van d'Eijgenaars Tiendvrijheid pretenderen, dan alleen de Landen
      van Vrouwe Margareta Elisabeth
  Godin Wed. van Wijlen den Heer Jan Tielens, in dit Blok geleegen,
      Welke de Tiend daarvan, van 't Capittel in
  Erfpagt houd: en heb deselve groot bevonden, als in dorso deeses is
      genoteert. Des t'Oirconde deesen geteekend op den 8e Martii 1752.
                                   [Handtekening:] M de Leeuw
                                                    Landmeter.
        


Transcriptie van het tweede deel van het derde blok van Manderen - de Birck

Op de achterzijde van de kaart van de Birck en het Veen wordt een beschrijving gegeven van alle percelen naar eigenaar, soort gebruik en grootte. In deze paragraaf volgt de transcriptie van de gedetailleerde beschrijving van de percelen 1-12 van het tweede deel van het derde blok, de Birck.


  Grootte der Landen geleegen in het tweede deel van het derde Blok van MANDE-
  REN in het gemeen genaamd de BIRCK in MAAREN, onder den Gerechte van MAAREN
    en MAERSBERGEN. met de naamen
  der Eygenaaren van dien, volgens opgaave van Hendrik Klaa▀ Veenendaal Scheepen
    aldaar. zijnde alle Tiendschuldigh aan
  het Capittel ten DOM t'UTRECHT


              Landen de Birck genaamt                             Merg: Roede

 1     Hendrik Klaa▀ Veenendaal
    a  EijkeBosch met de Wallen aan 3 zijden en de Steegh
       ten Noord Oosten                                       310
    b  Bouwland met de Wal ten Noorden                        179
    c  Weijland                                                84
    d  Bouwland                                            1  318
    e  Bouwland                                               244
    f  Bouwland met de Wal ten Oosten                         324
    g  Bouwland met de Wal ten Westen                         304
    h  Heijveld en Duijnen                                    297
                                                     ------------ /  4  260

 2     Hendrik Klaa▀ Veenendaal
    A  't Voorste gedeelte van de Veenendaalsche Steegh    1  150
    B  't Agterste gedeelte                                   291
    C  Heijveld                                               174
    D  Driesland                                           3  351
    E  Bouwland met de Wallen aan 3 zijden                    240
    F  Bouwland met de Wal ten Noorden                         79
    G  Weijland met de Wal aan de Noordzijde                   55
    H  Bouwland met de Wallen ten Noorden en Westen           517
    I  Heetveld met de Wallen ten Oosten en Zuijden        1   47
    K  Bouwland met de Wallen ten Oosten Zuijden en Westen 4   83
    L  Bouwland met de Wallen ten Zuijden en Westen           390
    M  de Hofsteede                                           139
    N  Bouland met de Wallen aan de Noord- en de Zuidzijden   323
    O  Duijnen                                                587
                                                     ------------ / 14  426

 3     Hendrik Klaa▀ Veenendaal
    a  Bouland en de Wal en Steegh ten Oosten     2   76
    b  Hofsteede cum annexis                         356
    c  Bouwland en Wal ten Oosten                    257
    d  Bouwland en Wal ten Westen                 2   24
    e  Bouwland en Wal ten Westen                 1  257
    f  Bouwland                                      266
                                                -------- / 8  436
       Peeter Hendrik▀
    g  Bouwland                                   1  345
    h  Bouwland en Wallen ten Westen en Zuijden   2  309
                                                -------- / 4   54
                                                     ------------ / 12  490
 4     Hendrik Klaa▀ Veenendaal
    A  Bouland met de Voorwal en Steegen ten Oosten
       en Zuijden                                          1  333
    B  Bouland met de Wal ten Westen en de Steeg ten
       Zuijden                                             3  161
    C  Bouland                                             2   76
    D  Bouland                                             2  172
    E  Duijnen                                                324
                                                     ------------ /  9  466
 5     Juffrouw van Engelen
    a  Bouland met de voorwal en Birckse Steegh   1  228
    b  Bouland                                    2  289
    c  Bouland                                       254
    d  Driesland                                     581
                                                -------- / 5  152
       Klaas Hendrik▀
    e  Bouwland                                   3   59
    f  Driesveld                                     231
    g  Duijnen                                       398
                                                -------- / 4   88
                                                     ------------ /  9  240
[6]    D'Heer van Maersbergen
    A  Heetveld met de Wallen ten Noorden en Oosten, en
       den Birkse Steegh                                   3  394
    B  Heetveld ten deele omgeploegt met de Birkse Steeg de Wallen
       ten Oosten en Zuijden en dĺopgaande of Middel Steegh met
       de Wallen ter weederzijde van deselve               4   14
    C  Heetveld                                               471
    D  Bouwland                                            1  156
    E  Moeras                                                 149
    F  Heetveld met de Middelsteeg en Wallen daar neevens  2  102
    G  Bouwland met de Wal ten Zuijden                        328
    H  Bouwland met de Wal ten Zuijden                        420
    I  Heetveld en Wal daar neevens                           287
    K  Heetveld met de Wallen ten Noorden en Westen        2  117
    L  Heetveld met de Wallen ten Noorden en Westen        2   38
    M  Heetveld met de Middelsteegh en de Wallen daar beneevens
       met de Wal aan de Zuijdzijde                        1  345
    N  Heetveld met uts, en nog de Wal ten Westen          1  156
    O  Driesland en de Noorderwal                             286
    P  Bouland                                                136
    Q  Bouland met de Noorder en Westerwal                    337
    R  Bouland                                                486
    S  Bouland met de Zuijderwal en d'opgaande Steegh met de
       wallen ten weederzijde van deselve                  3  235
    T  Hofsteede met de Wallen aan 3 zijden, zijnde aan het
       eijnd ten deelen Bosch                              3  250
                                                     ------------ / 29  507
                                                                -----------
                                                                  / 80  589

                                                                  Merg: Roede
 7     Jorden Jan▀ Wed.
    a  Bouland en de Birckse Steegh en de Wallen ten
       Oosten en Zuijden                                   2  592
    b  Driesland en de Zuijderwal                          1  398
    c  Bouland met de Zuijderwal                           2  167
    d  De Hofsteede met de Wal ten Westen en geweesene of versto-
       vene Wal ten Zuijden                                   263
                                                     ------------ /  7  220

 8     Het Capittel ten DOM t'Utrecht
       Heetveld met d'Oosterwal en de Birkse Steegh                  9  397

 9     Vro. M: E: Godin Wed. Van Heer Thielens
    A  De Noorder Steegh en de Wallen aan de Weederzijden  en Voor
       met de Birkse Steegh                                5  299
    B  Bouland met de Wallen ten Oosten, Zuijden en Westen
       en de Birkse Steegh                                 1   77
    C  D'Hofsteede genaamt BIRCKESTEYN met de Wallen
       voor en agter en de Birkse Steegh                      282
    D  Bouland en Eijke Bosch met de Wallen rondom en de
       Birkse Steegh                                       1   77
    E  Bouland met de Wallen aan de Zuijd en West zijde met
       de halve Steegh                                     1  372
    F  Bouland met de Wallen ten Zuijden, Westen en Noorden
       en de halve Steegh                                  1  337
    G  Bouland met de Wallen aan de Zuijd en West zijde
       en halve Steegh                                     2  177
    H  Bouland met de Wallen ten Zuijden, Westen en Noorden
       en halve Steegh                                     2  200
    I  Heetveld met de Wallen aan de Zuijd en Westzijde en
       halve Steegh                                        1  433
    K  Bouland met de Wal ten Zuijden en halve Steegh         395
    L  Bouland met de Wallen ten Zuijden en Noorden en de
       halve Steegh                                           410
    M  Heetveld met de Wallen ten Zuijden, Westen en Noorden
       met de halve Steegh                                 1  540
    N  Het overige gedeelte van gem: Hofsteede thans verstooven
        en met Sand en Heuvels bedolven                    3  216
                                                     ------------ / 24  317
10     D'Heer van Maersbergen
    a  Bouw- en Weijland met de Voorwal en BirkseSteeg     4  382
    b  Birkse Bosch                                           217
    c  Het overige gedeelte verstooven en met Sand en
       Heuvels bedolven                                    1  570
                                                     ------------ /  6  509
11     Aart Hendrik▀:
    A  Bouland met Voorwal en Birkse Steeg                 1  155
    B  Bouland                                             1  178
    C  Weijland                                               119
    D  Bouland                                                 61
    E  Bouland                                             1  311
    F  t Overige gedeelte Heijveld en met Sand bedolven    2  343
                                                     ------------ /  6  567
12     De Vrouw van Deijll
    a  Bouland met de Wallen en Steegen aan de
       Noord en Oostzijde                         2  133
    b  Heetveld met de Wal en Steeg ten Noorden,
       de Wal en Birkse Steegh ten Oosten en de
       Wal en halve Koeijsteeg ten Zuijden        4  461
                                                -------- / 6  594
       D'Heer van Maersbergen
    c  Heetveld met de Steegh ten Noorden, de Wallen
       aan dĺOost, Zuijd en Westzijden en d'halve
       Koesteeg ten Zuijden                      15  362
    d  Het overige Heijveld, Duijnen en d'halve Koeij
       Steegh                                    12  329
                                                -------- /28   91
                                                     ------------ / 35   85
                                                                -----------
                                                                  / 90  355
                                                                    80  589
                                                                -----------
                                 Summa der Landen de Birck genoemt/171  344

        
De Birck is in 1646 verdeeld en is blijkens bovenstaand overzicht ongeveer een eeuw later in redelijk mate ontgonnen. De in 1646 uitgegeven stroken 1, 2 en 3a zijn in 1751 grotendeels in handen van Hendrik Klaa▀ Veenendaal, schout en wonende op de nu verdwenen hofstede op Hoog Kanje. De smalle strook 3 is in 1751 onder nummer 5 geheel in handen van Juffrouw van Engelen. Strook 4 is onder nummer 6 helemaal in handen van D'Heer van Maarsbergen waarbij opvalt dat er nog heel wat heetveld te ontginnen is. De smalle strook 5 is onder nummer 7 in handen van de weduwe van Jorden Jan▀, we vinden er ook de hofstede Berkenzand. De smalle strook 6 is in 1646 toegewezen aan het Kapittel ten Dom die het in 1751 onder nummer 8 nog steeds in bezit heeft. Opvallend is dat deze strook er als ÚÚn onontgonnen perceel heetveld bij ligt, er is kennelijk niet ontgonnen! De brede strook 7 kwam in 1646 in handen van David Godin en is in 1751 nog steeds in handen van een van zijn nakomelingen. We vinden er de Droststeeg en de hofstede Birckensteijn. De smalle stroken 8 en 9 zijn nu als 10 en 11 in handen van respectievelijk D'Heer van Maersbergen en Aart Hendrik▀. Nummer 10 was al bij de uitgifte in 1646 in handen van 'Meersbergen'. De brede strook 10 tenslotte is onder nummer 12 in handen van De Vrouw van Deijl (van hofstede de Haar) en D'Heer van Maarsbergen. Ook deze strook ligt er grotendeels onontgonnen bij in 1751.

Hier volgt een overzicht van de eigenaren van de Birck. Per eigenaar wordt gekeken naar productief land, zoals hofsteden, bouwland, bos en weide en niet productief land zoals dries- en heetveld en duinen.


  Eigenaar                Aantal  Productief    Nietprod       Totaal       Ha      %
  -----------------------------------------------------------------------------------
  D'Heer van Maersbergen      24     12  297     52  270      64  567     55,3   37,9
  Hendrik Klaa▀ Veenendaal    33     28  567      8  421      37  388     32,1   21,9
  Vro M: E: Godin Wed         13     11  529     12  388      24  317     20,9   14,3
  Capittel ten Dom t'Utregt    1      0    0      9  397       9  397      8,2    5,6
  Jorden Jan▀ Wed              4      5  422      1  398       7  220      6,3    4,3
  De Vrouw van Deijll          2      2  133      4  461       6  594      6,0    4,1
  Aart Hendrik▀                6      4  224      2  343       6  567      5,9    4,0
  Juffrouw van Engelen         4      2  289      2  463       5  152      4,5    3,1
  Klaas Hendrik▀               3      3   59      1   29       4   88      3,5    2,4
  Peeter Hendrik▀              2      4   54      0    0       4   54      3,5    2,4
  -----------------------------------------------------------------------------------
  Totaal                      92     75  174     96  170     171  344    146,1  100,0
        
Opvallend is ook in de Birck dat de grootgrondbezitters als D'Heer van Maarsbergen en de weduwe Godin samen met schout Handrik Veenendaal bijna driekwart van de grond in bezit hebben. Iets anders dat de aandacht trekt is dat benedenrand en in nog meerdere mate de rechter benedenhoek op de kaart van de Birck een aantal percelen omvat waar heetveld, zand en duijnen overheersen. Blijkbaar had men in die hoek behoorlijk last van zandverstuivingen. We zien ook dat in latere tijden deze gebieden werden gebruikt voor woningbouw. Het is kennelijk niet goed gelukt om ze te ontginnen.


Transcriptie van het tweede deel van het derde blok van Manderen - het Veen

Op de achterzijde van de kaart van de Birck en het Veen wordt een beschrijving gegeven van alle percelen naar eigenaar, soort gebruik en grootte. In deze paragraaf volgt de transcriptie van de gedetailleerde beschrijving van de percelen 13-23 van het tweede deel van het derde blok, het Veen.


  Landen genaamt het Veen strekkende ten Noorden van de halve Wech
  genaamt de Koesteegh zuijden op tot over de soogenaamde Kooywal ofwel tot de
    Heerlijkheid van Maersbergen

13     D'Heer van Maersbergen
       Heetveld                                                     15  103

14     De Vrouw van Deyll
       Heetveld                                                      7   15

15     Klaas Hendrik▀
    A  Heetveld                                            2  133
    B  Heetveld met de Wallen ten Noorden en aan
       Weederzijden                                           587
    C  Bouland en de Wallen aan beijde zijden              1    7
    D  Heetveld met utsupra                                   314
    E  Bouland met uts                                        325
    F  Heetveld met uts: en agterwal                          242
                                                     ------------ /  5  408

16     Harmen Jacob▀ van Manen aan de Westzijde voor een derde en Hendrik Klaa▀
       Veenendaal voor de overige twee derde parten aan de Oostzijde
    a  Heetveld                                            3  439
    b  Heetveld                                            1   19
    F  Heetveld                                            4  131
                                                     ------------ /  8  589
17     Peeter Hendrik▀
    A  Heetveld                                            3  111
    B  Heetveld met de Wal aan de Westzijde                2    7
    C  Heetveld met de Wallen aan de Noord en Westzijden   1  229
    D  Bouwland                                            1  258
    F  Heetveld                                            3  154
                                                     ------------ / 11  159
18     Vro. M: E: Godin Wed. Van Heer Tielens
    a  De geweesene hofsteede genaamt ALENDAL met de Dries en Heetvelden
       en Wallen                                           3  436
    b  Dries en Heetvelden met de Wallen te Westerzijde    2  422 De Tiend van
    c  Dries en Heetvelden met de Wallen rondom            3  105 deeze Landen
    d  Dries en Heetvelden met de Wallen aan beijde zijden 2  364 heeft Eygena
    e  t Geweesene BirkseBosch met de Wallen aan drie             -resse in Erfpagt
       zijden                                              2  289
                                                     ------------ / 14  410
19     Het Capittel ten Dom t'Utrecht
       Heetveld                                                      5  557

20     D'Heer van Maersbergen
    A  Bouland                                             2  443
    B  Heet en Driesveld                                   4  472
                                                     ------------ /  7  305

21     Jorden Jan▀: Wed aan de Westzyde & Aart Hendriks aan d'Oostzijde
       Heetveld                                                      4  242

22     D'Heer van Maersbergen
    a  Driesveld met de Birckse en halve Koeijsteeg en de Wallen
       aan Noord en Oost zijden                            3  402
    b  Heetveld met de Wallen aan de Zuijd West en Noordzijde
       met de halve KoeijSteegh                            9  159
    c  Bouwland                                               370
    d  Geploegt Heetveld &, met de Kooywal                 2  243
    e  Driesland                                              354
    f  Bouwland met de Kooywal                                506
    g  Geploegt Heetveld met de Kooywal                    1   89
    h  Heetveld met de Kooy en Westerwal                   1  300
                                                     ------------ / 20   23
23     D'Heer van Maersbergen
       D'Oude vervallen Kooy met de Dries en Heetvelden en de Wallen rondom  en in
       deselve met de Hoij en Heetvelden daarnaast aan de Noord en de Oostzijde geleegen
       tot aan de halve Wegh, loopende van de Steegh van de Hofsteede Mandersloot genaamt
       naar de Maarnsche dijk te saamen                             12  176
                                                                -----------
                               Summa van t Veen                    112  587
                                        de Birck                   171  344
                                                                -----------
                                                       Te samen    284  331
        

Hier volgt een overzicht van de eigenaren van het Veen. Per eigenaar wordt gekeken naar productief land, zoals hofsteden, bouwland, bos en weide en niet productief land zoals dries- en heetveld.


  Eigenaar                Aantal  Productief    Nietprod       Totaal       Ha      %
  -----------------------------------------------------------------------------------
  D'Heer van Maersbergen      12      7  441     47  166      55    7     46,8   48,7
  Vro M: E: Godin Wed          5      0    0     14  410      14  410     12,5   13,0
  Peeter Hendrik▀              5      1  258      9  501      11  159      9,6   10,0
  De Vrouw van Deijll          1      0    0      7   15       7   15      6,0    6,2
  Hendrik Klaa▀ Veenendaal     3      0    0      5  593       5  593      5,1    5,3
  Capittel ten Dom t'Utrecht   1      0    0      5  557       5  557      5,0    5,2
  Klaas Hendrik▀               6      1  332      4   76       5  408      4,8    5,0
  Harmen Jacob▀ van Maanen     3      0    0      2  596       2  596      2,5    2,6
  Jorden Jan▀ Wed              1      0    0      2  121       2  121      1,9    1,9
  Aart Hendrik▀                1      0    0      2  121       2  121      1,9    1,9
  -----------------------------------------------------------------------------------
  Totaal                      38     10  431     96  170     112  587     96,2  100,0
        
Opvallend bij het Veen is dat er na de verdeling in 1646 eigenlijk heel weinig land echt in cultuur is gebracht, meer dan 90% is na een eeuw nog steeds niet productief. De enige hofstede in het gebied, Alendall, staat in deze beschrijving als een 'geweesene' hofstede. Van de oorspronkelijke ontginningsstrook is gÚÚn van de bijbehorende percelen in 1751 productief, er is zelfs sprake van het 'geweesene BirkseBosch'... Waar de ontginning van de Birck voor een deel geslaagd mag heten, kan worden gesteld dat het in het Veen, althans in 1751, bepaald gÚÚn succes was. In het Veen behoort ongeveer de helft van de grond toe aan D'Heer van Maarsbergen.


Totaaloverzichten van eigenaars, grondgebruik en bebouwing

Hieronder volgt een tabel waarin het grondbezit van de eigenaars in de ontginningsgebieden van Maarn wordt weergegeven.


  Eigenaar                       Eng1    Eng2   Meent    Haar   Birck    Veen  Totaal     Perc
  --------------------------------------------------------------------------------------------
  D'Heer van Maersbergen         6,34   60,54   22,14   16,02   55,31   46,85  207,19   37,41%
  Juffrouw Godin                12,36   14,37   11,39   15,82   20,89   12,50   87,34   15,77%
  Hendrik Klaass Veenendaal      5,68    8,11    2,78           32,06    5,10   53,72    9,70%
  De Vrouw van Deijll                   18,67           16,55    5,95    5,98   47,16    8,52%
  Peeter Hendrik▀               18,65            2,92    2,30    3,48    9,59   36,94    6,67%
  Capittel ten Dom t'Utregt             12,48    3,49            8,23    5,05   29,25    5,28%
  Klaas Hendrik▀                13,29            3,46            3,53    4,84   25,12    4,54%
  Aart Hendrik▀                 10,69            2,63            5,91    1,87   21,11    3,81%
  Hermen Jacob▀ van Maanen       2,05    2,63    6,79                    2,55   14,02    2,53%
  De Wed van Jorden Jan▀         2,68    1,23    1,49            6,27    1,87   13,54    2,45%
  Onbekend                       2,07    4,82                                    6,89    1,24%
  Gemeene Schaapsdrift                   4,73                                    4,73    0,85%
  Juffrouw van Engelen                                           4,47            4,47    0,81%
  Kornelia Toniss Veldhuijsen            1,08                                    1,08    0,20%
  Melis Hendriksz:                               0,55                            0,55    0,10%
  Maria Wed van Isbrand                          0,38                            0,38    0,07%
  Neeltje Evert▀                         0,26                                    0,26    0,05%
  --------------------------------------------------------------------------------------------
  Totaal                        73,81  128,93   58,01   50,68  146,11   96,21  553,76  100,00%
  Percentage                    13,33%  23,28%  10,48%   9,15%  26,39%  17,37% 100,00%
        
De getoonde oppervlaktewaarden zijn uitgedrukt in hectaren. Bij percelen met meerdere soorten van gebruik zijn de oppervlakten per soort van gebruik aan de hand van de kaarten zo nauwkeurig mogelijk geschat.

In bovenstaande tabel wordt zichtbaar dat D'Heer van Maarsbergen en Juffrouw Godin samen meer dan de helft van de grond van Maarn bezitten. D'Heer van Maarsbergen was in 1751 trouwens een Vrouwe namelijk Clara Constantia Tamminga, een achterkleindochter van Samuel de Marez. Juffrouw Godin is Maria Elisabeth Godin, dchter van Carel Godin en kleindochter van David Godin, de drost van Maartensdijk. Als we ook de Vrouw van Deijll, het Cappittel ten Dom en Juffrouw van Engelen gaan meerekenen dan blijkt tweederde van de grond in 'vreemde handen' te zijn. De schout Hendrik Veenendaal bezit de meeste grond, vervolgens zien we dat Peeter, Klaas en Aart Hendrik▀, Hermen van Maanen en de weduwe van Jorden Jan▀ nog voldoende eigen grond hebben voor een hoeve. Het wordt helaas uit de gegeven beschrijving niet duidelijk wie de grondgebruikers zijn, er zal natuurlijk ook sprake geweest zijn van het verpachten van hoeven en losse percelen.

In de tabel hieronder wordt een overzicht gegeven van het soort grondgebruik van de percelen in de ontgonnen gebieden van Maarn.


  Percelen         Eng1    Eng2   Meent    Haar   Birck    Veen  Totaal     Perc
  ---------------------------------------------------------------------------------------
  Hofstede         2,01    1,42            1,56    1,48    0,37    6,84    1,23%
  Bouwland        56,28   37,78    1,93   34,49   61,29    9,55  201,32   36,36%
  Weiland                         54,60    5,59    0,37           60,56   10,94%
  Tabaksland                       1,49                            1,49    0,27%
  Bos              0,48   13,97            0,47    0,99    2,11   18,02    3,25%   52,05%
  ---------------------------------------------------------------------------------------
  Driesveld        9,17   42,73            8,13    7,56   12,03   79,63   14,38%
  Heetveld         5,86   28,30            0,44   56,51   72,14  163,25   29,48%
  Drift/steeg              4,73                    6,30           11,03    1,99%
  Duinen/zand                                     11,41           11,41    2,06%
  Moeras                                           0,21            0,21    0,04%   47,95%
  ---------------------------------------------------------------------------------------
  Totaal          73,81  128,93   58,01  50,68   146,11   96,21  553,76  100,00%
  Percentage      13,33%  23,28%  10,48%  9,15%   26,39%  17,37% 100,00%
  Aantal          51     101      23     33       92      33     333
  Gemiddeld        1,45    1,28    2,52   1,54     1,59    2,92    1,66
        
De tabel geeft de oppervlakten in hectaren. De conclusie is dat slechts iets meer dan de helft van de grond als productief kan worden gekenschetst, de andere helft leverde weinig of niets op. Opgemerkt zij dat een zeker percentage land, benoemd als driesveld, door uitputting braak kon liggen en dat van de heetvelden wellicht plaggen gestoken werden voor gebruik in de schaapskooien. De productieve grond wordt voornamelijk als bouwland en weiland gebruikt. Productiebos is in 1751 nog nauwelijks aanwezig maar zou in de tijd daarna jaren sterk gaan toenemen.

Volgens het kadaster van 1831 had Maarn een oppervlakte van 1166,65ha. Volgens bovenstaande gegevens was hiervan 553,76ha ontgonnen. Dit betekent dat er in Maarn nog 612,89ha aan woeste grond was, voornamelijk bestaande uit heuvelopwaarts gelegen heidevelden. De 19e eeuw met de komst van vele buitenplaatsen en grootschalige bebossing moest nog beginnen.

De volgende tabellen geven een overzicht van de hofsteden en schaapskooien in de ontgonnen gebieden van Maarn. Als de naam tussen vierkante haken staat betekent dit dat de hofstede in de beschrijving van de kaart onbenoemd is maar later de gegeven naam gekregen heeft.


  Hofstede       Gebied Perceel Eigenaar             Schuur  Hooiberg   Opmerkingen
  ---------------------------------------------------------------------------------
  Onbenoemd      Eng 1  1a      Peeter Hendrik▀           3         2
  [De Pol]       Eng 1  5a      Klaas Hendrik▀            1         2
  [Arendal]      Eng 1  6a      Juffrouw Godin            2         2
  Onbenoemd      Eng 1  7a      Aart Hendrik▀
  Onbenoemd      Eng 1  12b     D'Heer van Maersbergen              1
  Geregtshuijs   Eng 2  1       D'Heer van Maersbergen    2             Ook herberg
  Onbenoemd      Eng 2  7a      Neeltje Everts
  Onbenoemd      Eng 2  8       Kornelia Toni▀ Veldhuijsen
  Onbenoemd      Eng 2  9a      D'Heer van Maersbergen                  Vervallen
  Mandersloot    Haar   21b     D'Heer van Maersbergen    3
  Eyckelenborgh  Haar   28a     Juffrouw Godin            1         1
  De Haer        Haar   29      De Vrouw van Deijll       4         2
  [Hoog Kanje]   Birck  2M      Hendrik Klaa▀ Veenendaal
  [Laag Kanje]   Birck  3B      Hendrik Klaa▀ Veenendaal  3         1
  [Berkenzand]   Birck  7d      Jorden Jan▀ Wed           1
  Birckesteyn    Birck  9C      Juffrouw Godin            1         1
  Alendal        Veen   18      Juffrouw Godin                          Geweesen
  ---------------------------------------------------------------------------------
  17 hofsteden                                           21        12
        
Tabel van Schaapskooien.

  Gebied Perceel Eigenaar
  ---------------------------------------
  Eng 1  1e      Peeter Hendrik▀
  Eng 1  1i      Onbekend
  Eng 1  7b      Aart Hendrik▀
  Eng 1  9a      Hendrik Klaa▀ Veenendaal
  Eng 2  3       D'Heer van Maersbergen
  Eng 2  4       D'Heer van Maersbergen
  Eng 2  72C     Juffrouw Godin
  Eng 2  76E     De Vrouw van Deijll
  Haar   21b     D'Heer van Maersbergen
  Haar   28a     Juffrouw Godin
  Birck  1C      Hendrik Klaa▀ Veenendaal
  Birck  2G      Hendrik Klaa▀ Veenendaal
  Birck  2O      Hendrik Klaa▀ Veenendaal
  Birck  6B      D'Heer van Maersbergen
  Birck  9G      Juffrouw Godin
  Veen   23      D'Heer van Maersbergen
  ---------------------------------------
  16 schaapskooien
        
Er blijken in Maarn 17 hofsteden voor te komen met 21 bijgebouwen, 12 hooibergen en 16 schaapskooien. D'Heer van Maarsbergen, Juffrouw Godin en schout Hendrik Hendrik Klaa▀ Veenendaal gaan voor het leeuwendeel hiervan, 10 hofsteden en 12 schaapskooien.

© Cultuurhistorische Commissie Maarn-Maarsbergen 2014